محمدتقی موحد ابطحی:

سمت و سوی سازمان سمت

گروه سیاست پژوهی

Print Friendly, PDF & Email

زمان انتشار: ۱۷:۴۹ ۱۳۹۶/۰۵/۵

نگاهی به آنچه که اساسنامه سازمان سمت می گوید و آنچه که هست.

سمت و سوی سازمان سمت

آسیب شناسی نهادهای فعال در مساله علوم انسانی

 

 نویسنده: محمدتقی موحد ابطحی                 

 


اشاره: بررسی‌های میدانی نشان از این واقعیت دارد که در مساله علوم انسانی فاصله میان وضع موجود از وضع مطلوب دور از انتظار است. این واقعیت زمینه ساز طرح این پرسش خواهد بود که چرا با وجود گستردگی مراکزی که در جهت تحول و ارتقاء علوم انسانی در سی سال گذشته شکل گرفته¬اند و اقداماتی که انجام داده‌اند، همچنان میان وضع موجود و مطلوب فاصله بسیاری هست؟ چرا بسیاری از اهداف دیرینه انقلاب اسلامی در زمینه علوم انسانی هنوز محقق نشده است؟ آیا تنها پاسخ قابل اعتنا در این زمینه زمان بر بودن تحول علوم انسانی و تولید علم دینی است؟ یا اقدامات مراکز سیاستگذار در سه دهه گذشته با آسیب¬هایی روبرو بوده است؟ و بی¬توجهی به این آسیب¬ها، دست¬یابی به هدف را دشوار کرده است؟ با مفروض انگاشتن پاسخ اول (زمان بر بودن تحول علوم انسانی و تولید علم دینی) تلاش خواهیم کرد در سلسله یادداشت‌هایی به بررسی آسیب‌شناسانه مراکز، نهادها و موسسات فعال در حوزه تحول علوم انسانی بپردازیم. در یادداشت حاضر به بررسی سازمان سمت می پردازیم.


سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها (سمت)

 

تاریخچه:

در زمان بسته بودن دانشگاه­ها یکی از بحث­های عمده ستاد انقلاب فرهنگی چاره اندیشی برای چهار رکن عمده دانشگاه (برنامه،‌ استاد، دانشجو، کتاب) بود. در باب تهیه و نشر کتب دانشگاهی، مرکز نشر دانشگاهی تأسیس شد که دستاوردهای چشمگیری داشته است. اما از آنجا که انقلاب اسلامی ایران، یک انقلاب فرهنگی بود و در انقلاب فرهنگی، سهم عمده بر عهده علوم انسانی است، لازم بود تا بازنگری در کتب علوم انسانی و تدوین کتب درسی در این حوزه به صورت خاص مد نظر قرار گیرد. بر این اساس سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی در علوم اسلامی و انسانی «سمت»، وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، به منظور پاسخگویی به نیاز دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی کشور در زمینه پژوهش، تألیف، تصنیف، و ترجمه مآخذ مبنایی، درسی، کمک درسی و سایر منابع علمی در رشته‌های مختلف علوم اسلامی و انسانی بر اساس مصوبه سیزدهمین جلسه مورخ ۷/۱۲/۱۳۶۳ شورای عالی انقلاب فرهنگی تأسیس شد. برخی از گروه های پژوهشی این سازمان عبارتند از: آموزش زبان انگلیسی، الهیات ادیان و عرفان، تاریخ و تمدن اسلامی، فقه و مبانی حقوق، فلسفه و کلام، اقتصاد، باستان شناسی، تاریخ، جغرافیا، حسابداری، روان شناسی، علوم اجتماعی، علوم تربیتی، علوم سیاسی، مدیریت و هنر.

 

اهداف و رسالت­ها:

  1. مطالعه و پژوهش در زمینه‌های علوم اسلامی و انسانی به منظور برطرف ساختن نیاز دانشگاه­ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی به مآخذ مبنایی، درسی و کمک درسی و سایر منابع علمی غیرمعارض با مبانی اسلامی؛
  2. بررسی و شناسائی نیازهای پژوهشی آموزش عالی به منابع علمی، مبنایی، درسی وکمک درسی در زمینه علوم اسلامی و انسانی؛
  3. اجرای طرحهای پژوهشی بنیادی، کاربردی و توسعه­‍ای به منظور تحقق اهداف «سازمان»؛
  4. زمینه‌سازی مناسب برای ارتقاء فعالیت­های پژوهشی مرتبط؛
  5. همکاری پژوهشی میان علمای حوزه‌های دینی و استادان دانشگاه­ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی داخل و خارج کشور به منظور بررسی مباحث علوم انسانی از حیث ارتباط آنها با علوم اسلامی در زمینه‌های مرتبط با اهداف «سازمان» با رعایت ضوابط و مقررات؛
  6. ارائه خدمات مشاوره‌ای به اشخاص حقیقی و حقوقی بر اساس نتایج فعالیت­های علمی و پژوهشی انجام شده در «سازمان»؛
  7. انتشار مجله، کتاب، جزوه آموزشی، تولید نرم‌افزار و برنامه‌های اطلاع‌رسانی رایانه‌ای متناسب با اهداف «سازمان» طبق ضوابط و مقررات مربوط؛
  8. برگزاری همایشهای علمی و ارائه دستاوردهای پژوهشی در قالب کارگاه­های آموزشی با رعایت ضوابط و مقررات مربوط؛
  9. اقدام برای تصنیف، تألیف و ترجمه مآخذ مبنایی، درسی و کمک‌درسی و سایر منابع علمی به زبان فارسی و غیرفارسی متناسب با برنامه‌های مصوب؛
  10. رصد جریانات فکری و اندیشه‌های مطرح در منابع درسی و علمی دانشگاهی در حوزه علوم انسانی و بررسی و نقد آنها از حیث ارتباط آنها با مبانی و مسائل علوم اسلامی در راستای تحول و ارتقای علوم انسانی؛
  11. طبع، نشر و فروش کتب، مآخذ، مجلات و سایر تولیدات علمی و پژوهشی در داخل و خارج از کشور
  12. ایجاد ارتباط و توسعه همکاری و تعامل با صاحب‏نظران، اندیشمندان، دانشگاه­ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی و مراکز مشابه (حقیقی و حقوقی) در داخل و خارج از کشور، در راستای تحقق اهداف «سازمان»

 

دستاوردها:

  1. انتشار بیش از ۱۶۷۰ عنوان کتاب مبنایی، درسی و کمک درسی با رعایت نکات ویرایشی و نگارشی به منظور ترویج فرهنگ صحیح پژوهش، نگارش و ویرایش از میان بیش از ۴۰۰۰ طرح دریافت شده.
  2. عرضه بیش از ۳۲ میلیون نسخه کتاب به جامعه دانشگاهی با قیمتی از یک دوم تا حدود دو سوم و سه پنجم بهای بازار.
  3. تشکیل و راه‌اندازی مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی «سمت» به منظور تحقیق و پژوهش در زمینه تولید و استانداردسازی منابع دانشگاهی علوم انسانی و استقرار دفتر معاونت علوم اسلامی این مرکز در شهر مقدس قم به منظور بهره‌گیری از ظرفیت­های پژوهشی حوزه‌های علمیه و مراکز پژوهشی مستقر در این شهر.
  4. انتشار بیش از ۲۰۰ عنوان کتاب آموزشی زبان انگلیسی تخصصی برای دانشجویان کلیه رشته‌های دانشگاهی متناسب با ارزشهای اسلامی و بومی.
  5. هماهنگی و انعقاد تفاهم‌نامه همکاری با دانشگاهها و مراکز علمی خارج از کشور و برنامه‌ریزی برای توسعه این همکاری­ها همراه با ترجمه و عرضه کتاب­های سازمان به زبان­های عربی روسی، انگلیسی، اردو، فرانسه، آذری.
  6. ارائه و اجرای طرح مشارکت با دانشگاهها و مراکز پژوهشی و حوزه‌های علمیه در خصوص تولید منابع درسی مورد نیاز . در این راستا تاکنون با ۱۵۰ مرکز تفاهم‌نامه همکاری منعقد و حدود ۲۲۵ عنوان کتاب با شمارگانی حدود ۵/۱ میلیون نسخه به جامعه علمی کشور عرضه شده است.
  7. زمینه‌سازی برای استفاده گسترده از ۹۰۰ عنوان کتاب «سمت» در کشور همسایه افغانستان، که ۱۰۰ عنوان آن به صورت کتاب درسی مورد استفاده مداوم جامعه دانشگاهی این کشور قرار گرفته است.
  8. سرمایه‌گذاری و فراهم کردن امکانات فیزیکی، سخت‌افزاری و نرم‌افزاری و تجهیزات لازم برای توسعه کار که هزینه‌های آن از محل درآمد اختصاصی سازمان تأمین شده و کمترین اتکا را به بودجه دولتی داشته است. [i]

 

جایگاه مرکز در طرح کلان تحول علوم انسانی و علم دینی:

هر چند اساسنامه این سازمان و زمینه شکل گیری آن، این مرکز را مرتبط با بحث تحول علوم انسانی و تولید علم دینی نشان می­دهد، اما سازمان سمت با عملکرد خود عملا به مرکزی توانمند برای نشر و توزیع کتب علوم انسانی تبدیل شده است و مهمترین مزیت آن در حال حاضر نشر ارزان قیمت کتب علوم انسانی است.ارتباط با مراکز دانشگاهی خارج از کشور و ترجمه، نشر و توزیع کتاب در کشورهای اسلامی فرصت مناسبی را در اختیار این مرکز قرار داده است که دستاوردهای ایران در زمینه علوم انسانی اسلامی را در جهان اسلام منتشر کند.

 

آسیب­ شناسی:

سازمان سمت با عملکرد خود در سالهای اخیر عملا به رقیبی برای ناشران خصوصی تبدیل شده است، به طوری که این سازمان به عنوان ناشر برگزیده سال­های ۱۳۷۶، ۱۳۷۹، ۱۳۸۱، ۱۳۸۳، ۱۳۸۹ و ۱۳۹۲ و همچنین غرفه برگزیده در بیست و دومین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران (۱۳۸۸) معرفی شده است. البته اگر تمامی کتاب­های منتشره این سازمان کتاب­های درسی بود، می­توانستیم بگوییم رسالت اصلی این سازمان از طریق نشر ارزان قیمت کتاب­های درسی، ارائه یارانه کتاب به دانشجویان است. این مرکز برخلاف آنچه در اساسنامه­اش ذکر شده است، در فرایند جذب و ارزیابی کتاب­های تالیفی و ترجمه­ای، بررسی تطابق یا دست کم عدم تعارض محتوای کتاب­ها با آموزه های اسلامی مد نظر قرار نگرفته است. بر این اساس به نظر می­رسد یا اساسنامه این مرکز باید متناسب با فعالیت­های آن تغییر کند یا فعالیت­های آن متناسب با اساسنامه تغییر یابد. البته با توجه به وجود مراکز پژوهشی فعال در زمینه تدوین کتب علوم انسانی با رویکرد دینی (برای مثال پژوهشگاه حوزه و دانشگاه) یا مراکز مرتبط با کشورهای اسلامی (برای مثال دانشگاه بین المللی مصطفی (ص)) بهتر آن است که این مرکز اساسنامه خود را تغییر دهد و فعالیت خود را به نشر کتب درسی و کمک درسی دانشگاهی علوم انسانی و بررسی و تحقیق حول همین موضوع (آنچنان که برای مثال در بیشتر مقالات مندرج در فصلنامه علمی پژوهشی نگارش و پژوهش کتب دانشگاهی منعکس می­شود) منحصر سازد به گونه­ای که این مرکز دیگر به عنوان یکی از مراکز مرتبط با بحث تحول علوم انسانی و تولید علم دینی معرفی نگردد.                                        

[i] . www.samt.ac.ir

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

مطالب پربازدید

اندیشکده پویش صادق is Stephen Fry proof thanks to caching by WP Super Cache