سید محمدتقی موحد ابطحی

نهادهای سیاستگذار چه می کنند؟

Print Friendly, PDF & Email

زمان انتشار: ۰۹:۲۳ ۱۳۹۶/۰۶/۱۱

شورای تحول و ارتقای علوم انسانی مهم­ترین نقش را در سیاست­گذاری و هدایت فعالیت­ها به منظور تحول و ارتقاء علوم انسانی و تولید علوم انسانی اسلامی برعهده دارد.

نهادهای سیاستگذار چه می کنند؟

آسیب شناسی نهادهای سیاستگذار در مساله علوم انسانی

بررسی شورای تحول و ارتقاء علوم انسانی

 

 

 نویسنده:سید محمد تقی موحد ابطحی               

 


 

اشاره: بررسی‌های میدانی نشان از این واقعیت دارد که در مساله علوم انسانی فاصله میان وضع موجود از وضع مطلوب دور از انتظار است. این واقعیت زمینه ساز طرح این پرسش خواهد بود که چرا با وجود گستردگی مراکزی که در جهت تحول و ارتقاء علوم انسانی در سی سال گذشته شکل گرفته­اند و اقداماتی که انجام داده‌اند، همچنان میان وضع موجود و مطلوب فاصله بسیاری هست؟ چرا بسیاری از اهداف دیرینه انقلاب اسلامی در زمینه علوم انسانی هنوز محقق نشده است؟ آیا تنها پاسخ قابل اعتنا در این زمینه زمان بر بودن تحول علوم انسانی و تولید علم دینی است؟ یا اقدامات مراکز سیاستگذار در سه دهه گذشته با آسیب­هایی روبرو بوده است؟ و بی­توجهی به این آسیب­ها، دست­یابی به هدف را دشوار کرده است؟ با مفروض انگاشتن پاسخ اول (زمان بر بودن تحول علوم انسانی و تولید علم دینی) تلاش خواهیم کرد در سلسله یادداشت‌هایی به بررسی آسیب‌شناسانه مراکز، نهادها و موسسات سیاستگذار در حوزه سیاست‌های تحول علوم انسانی بپردازیم. در یادداشت حاضر به بررسی شورای تخصصی تحول و ارتقاء علوم انسانی می پردازیم.

 


 

به منظور تحقق آرمان تحول و ارتقای علوم انسانی و اسلامی شدن علوم انسانی که توسط امام خمینی(ره)، رهبر معظم انقلاب، مجلس شورای اسلامی، شورای عالی انقلاب فرهنگی و بسیاری از صاحب نظران و اندیشمندان مورد تأکید بوده است، شورای عالی انقلاب فرهنگی پس از بررسی عملکرد شورای اسلامی شدن دانشگاه ها و مراکز آموزشی در این زمینه، در جلسه ۶۵۰ مورخ ۲۱/۷/۱۳۸۸ تاسیس شورای تخصصی تحول و ارتقای علوم انسانی را مصوب کرد تا این ایده با جدیت بیشتری در شورای تحول دنبال شود. ریاست این شورا جناب آقای دکتر حداد عادل و دبیر آن جناب آقای دکتر طالب­زاده هستند. این شورا قرار است در قالب ۱۶ گروه «آموزش و پرورش، تاریخ، تعلیم و تربیت، زبان و ادبیات خارجی، علوم سیاسی، علوم اقتصادی، فرهنگ، ارتباطات و رسانه، مطالعات زنان و خانواده، مدیریت، جامعه شناسی، روانشناسی، حقوق، فلسفه، فلسفه دین و کلام، معماری و هنر» مأموریت­های خود را انجام دهد.

 

اهداف و رسالت­ها:

  1. ابتنای علوم انسانی بر مبانی نظری جمهوری اسلامی و انسان‌شناسی اسلامی
  2. اصلاح و ارتقای آموزش و پژوهش در علوم انسانی در جهت انطباق با سیاست‌ها و راهبردها و کارآمدسازی آن در شئون کشور
  3. هماهنگ و هم افزا شدن نهادهای مسئول و فعال در حوزه علوم انسانی
  4. تدوین و تصویب اولویت‌ها، سیاست‌ها و برنامه‌های مناسب آموزشی و پژوهشی در ۲ سطح؛ آموزش عالی و آموزش و پرورش.
  5. نظارت راهبردی و مؤثر بر فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی نهادهای فعال در حوزه علوم انسانی و اتخاذ تدابیر لازم برای ارزیابی، آسیب‌شناسی و اصلاح ساختارها، محتوا، فرآیندها، ضوابط و آئین‌نامه‌های مربوطه
  6. اتخاذ تدابیر لازم برای تقویت آموزش و پژوهش در سطح نهادهای علمی و تربیت نیروی انسانی مستعد بویژه استاد.
  7. تدوین ضوابط لازم برای منطقی و متوازن ساختن کمیت پذیرش دانشجو، بویژه در رشته‌های مهم علوم انسانی براساس استانداردهای مصوب شامل میزان کارآمدی، ظرفیت‌های اشتغال مفید در کشور و تناسب با مبانی نظری اسلامی و فرهنگ اسلامی- ایرانی
  8. برنامه‌ریزی برای تقویت تولید علم و نظریه‌پردازی در حوزه علوم انسانی
  9. طراحی و ایجاد یک نظام منسجم برای انتشار و ترویج آثار مناسب در حوزه علوم انسانی با هدف ارائه به مخاطبین و استفاده کنندگان این آثار
  10. ارائه راهکارهای مناسب برای حمایت مؤثر از پروژه‌های اساسی و تحقیقات و تولیدات زیربنائی و نیز اندیشمندان و نهادهای فعال در جهت ارتقاء علوم انسانی
  11. فراهم کردن ساز و کارهای لازم برای فعالیت‌های علمی مشترک میان دانشگاه و حوزه در علوم انسانی از قبیل قطب‌ها و …
  12. نهادینه‌سازی کرسی‌های نظریه‌پردازی، نقد و مناظره و آزاداندیشی در علوم انسانی و معارف اسلامی در دانشگاه‌ و حوزه، با مشارکت هیئت حمایت از کرسی‌های نظریه‌پردازی، نقد و مناظره و آزاداندیشی در جهت مواجهه انتقادی با علوم انسانی ترجمه‌ای
  13. برنامه‌ریزی برای تولید منابع علوم انسانی و معرفی آن در صحنه‌های بین‌المللی

 

دستاوردها:

شورای تحول و ارتقاء علوم انسانی در حالی دهه اول فعالیت‌های خود را به پایان می‌برد که دست‌آوردهای آن با سال‌های متمادی فعالیت، جایگاه و اختیارات قانونی و ظرفیت های کشور در علوم انسانی تناسبی ندارد. سرفصل عمده فعالیت های شورا را می توان چنین بیان کرد اول، جمع آوری اسناد بالادستی و راهنما برای تحول و ارتقای علوم انسانی و نشر آن دوم، ارائه سرفصل­­های درسی دانشگاهی برخی رشته‌ها که چالش‌های فراوانی را با اعضای جامعه علمی به وجود آورده سوم، برگزاری نشست­های علمی و چهارم، تدوین سند تحول و ارتقاء علوم انسانی در سال‌های اخیر.

 

جایگاه مرکز در طرح کلان تحول علوم انسانی و علم دینی:

 

سیاستگذاری و برنامه ریزی کلان در حوزه علوم انسانی، به منظور تحول و ارتقاء این علوم و همچنین تولید علوم انسانی همسو با معارف اسلامی و کارآمد در حل مسائل بومی. با توجه به پشتیبانی شورای عالی انقلاب فرهنگی و وزارت علوم و برخی از مراکز پژوهشی فعال در بحث علم دینی (از جمله پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و …) و اهداف و رسالت­هایی که برای این شورا در نظر گرفته شده است، این مرکز مهم­ترین نقش را در سیاست­گذاری و هدایت فعالیت­ها به منظور تحول و ارتقاء علوم انسانی و تولید علوم انسانی اسلامی برعهده دارد.

 

آسیب­شناسی

با عنایت به مطالبه رهبری در سال­های اخیر در زمینه تحول و ارتقاء علوم انسانی و تولید علوم انسانی اسلامی، تاکید دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی بر تحقق موضوع تحول و ارتقاء علوم انسانی در دوره حاضر شورای عالی انقلاب فرهنگی، سوابق مطالعات و اقدامات انجام شده در شورای اسلامی شدن و دیگر مراکز آموزشی و پژوهشی مرتبط با این موضوع که در این شورا عضو هستند، میان دستاوردهای این شورا و مأموریت­ها آن تناسبی وجود ندارد.

ضعف دبیرخانه این شورا، نداشتن ساختار داخلی مشخص، مسئولیت­های متعدد ریاست محترم این شورا و همچنین دبیر و اعضاء محترم این شورا مجموعه‌ای را به وجود آورده که توان سیاستگذاری برای عرصه پیچیده و گسترده علوم انسانی کشور را ندارد.

 عدم مطالعه آسیب­شناسانه سیاست­ها، برنامه­ها و اقدامات سی سال گذشته در زمینه تحول علوم انسانی و تولید علم دینی باعث شده شواری تحول و ارتقاء دچار تکرار اشتباهات گذشته و عدم تشخیص دقیق خلاءها و بی تجربگی در اعمال سیاست ها بشود.

 

 از سوی دیگر هم‌اکنون خود شورای تحول وارد ایجاد تحول در علوم انسانی شده و در زمینه برنامه‌ درسی، انتشار کتاب همانند یک موسسه پژوهشی یا یک انتشارات فعالیت می‌کند. آن هم به نحوی که عمده فعالیت‌های شورا به مواردی از این قبیل اختصاص پیدا کرده است. علاوه بر این، حجم انبوه چنین فعالیت‌هایی با ظرفیت محدود و عدم تناسب ساختاری شورا با چنین فعالیت‌هایی دست به دست هم داده تا  حتی خروجی شورا در این فعالیت ها از کیفیت مناسبی نیز برخوردار نباشد. شورا اساسا به عنوان یک نهاد سیاستگذار و قوه حاکمیتی باید با تکیه به اختیارات قانونی و جایگاه خود به دنبال سیاستگذاری و فعال کردن ظرفیت های کشور در جهت اهداف باشد. نه ورود مستقیم به فعالیت‌های خرد در زمینه علوم انسانی.

          یکی دیگر از نقاط ضعف و آسیب شورای تحول؛ عدم ارتباط و بهره برداری از ظرفیت دیگر نهادهای سیاستگذار در عرصه علم و فناوری جهت تحول و ارتقاء علوم انسانی است. این درحالی رخ می دهد که طبیعتا نهادهای سیاستگذار مذکور بر تمام اجزای آموزش عالی اعمال مدیریت و سیاستگذاری می کنند که رشته‌های علوم انسانی و موسسات آموزشی و پژوهشی علوم انسانی را نیز در بر می گیرد.

مواردی که ذکر شد برخی از عواملی هستند که به استناد آن می­توان پیش­بینی­کرد این شورا در صورت تداوم وضعیت کنونی خود نمی­تواند مأموریت­های مقرر در اساس­نامه­اش را به انجام برساند و آرمان­های جمهوری اسلامی ایران و مطالبات رهبری در این زمینه محقق نخواهد شد.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

مطالب پربازدید

اندیشکده پویش صادق is Stephen Fry proof thanks to caching by WP Super Cache