محمد واثقی:

بازبینه ابزاری برای ارزشیابی

Print Friendly, PDF & Email

زمان انتشار: ۱۶:۲۵ ۱۳۹۶/۰۶/۱۳

بازبینه شامل مولفه هایی است برای ارزشیابی یک هدف خاص یا ارزشیابی مقایسه ای برای هدف های رقیب…

 بازبینه ابزاری برای ارزشیابی

مروری بر بازبینه ی سند راهبردی کشور در امور نخبگان

نویسنده: محمد واثقی بادی                 

پژوهشگر گروه مطالعات سیاست و حکمرانی علوم انسانی         

اشاره:سند راهبردی کشور در امور نخبگان با تفویض اختیار به شورای معین شورای عالی انقلاب فرهنگی در جلسه ۲۴۸ مورخ ۱۱/۰۷/۱۳۹۱ به تصویب رسیده است. این سند با یک مقدمه و چهارفصل تدوین شده است. دراین نوشته علاوه بر توضیح درباره چیستی و کارویژه بازبینه ها، نمونه ی عینی از آن در موضوع سند راهبردی کشور در امور نخبگان ارائه می گردد.

 

بازبینه چیست؟

باز بینه یا چک لیست (checklist) یکی از ابزارهای مشاهده و آزمایش تجربی در لحظه برای کنترل حال نگر و آینده نگر است. معنای لغوی بازبینه در دیکشنری آکسفورد به قرار زیر است:

(فهرستی از موادری که یک چیز لازم دارد تا انجام شود، یا فهرستی از نکته ها که باید منظور شود و به عنوان هشدار دهنده استفاده شوند)

معنای اصطلاحی بازبینه در ادبیات حوزه ارزشیابی مورد استفاده قرار می گیرد. بازبینه یک ابزار تفکر برای مولفه های مربوط به کار است. درواقع شامل اصولی است که در عملیات باید مد نظر قرار گیرد.درمعنای دیگر چک لیست(بازبینه) شامل ویژگی های مطلوب برای خدمات مختلف می گردد. استافل بین چک لیست را اینگونه تعریف می کند: شامل مولفه هایی(criteria ) است برای ارزشیابی یک هدف خاص یا ارزشیابی مقایسه ای برای هدف های رقیب.

استافل بین بازبینه را به دو نوع و چهار قسمت تقسیم می کند. بازبینه به دونوع کلی و جزئی تقسیم می شود. در بازبینه جزئی مولفه ها تعریف می شوند، سطح نرخها معین می شود، وزن ها داده می شود و حد استاندارد قابل قبول مشخص می گردد. در بازبینه ی کلی ماهیت و خواص مبنایی هدف برنامه مشخص می گردد.  اما خود بازبینه دارای قسمت هایی است که  که درواقع فرایند کنترل توسط بازبینه راهدایت می کند. بازبینه به چهار قسمت عمده شامل ۱-مقدمات ۲-مبانی ۳-ارزشیابی جزئی، ۴- نتیجه گیری و جمع بندی تقسیم می گردد. در قسمت مقدمات خلاصه اجرایی از درخواست،نیاز و روش های انجام ارزشیابی بیان می گردد. در قسمت مبانی زمینه و بستر برنامه و اجزای مختلف آن تعریف و توضیح داده می شود. در قسمت ارزشیابی جزئی شامل مولفه هایی برای ارزشیابی فرایند، رهآوردها، هزینه خدمات می شود.قسمت نتیجه گیری نیز شامل توضیحات و پیشنهادات کلی برای پاسخگویی و اعتبار بخشی به ارزشیابی می گردد.

مرور مختصر سند

تعریف واژگان اصلی

نخبه:به فردی برجسته وکارامد اطلاق میشود که در خلق وگسترش علم ،فناوری ،هنر،ادب،فرهنگ ومدیریت کشوردرچارچوب ارزش های اسلامی اثرگذاری بارز داشته باشدوهمچنین فعالیت های وی برپایه ی هوش ،خلاقیت ،انگیزه وتوانمندی های ذاتی ازیک سو؛خبرگی ،تخصص وتوانمندی های اکتسابی ازسوی دیگر،موجب سرعت بخشیدن به پیشرفت واعتلای کشورشود

۲-صاحب استعداد برتر:به فردی اطلاق میشودکه با توجه به ویژگی های ذاتی خود امکان رسیدن به مرحله ی نخبگی را داراست ولی هنوز زمینه های لازم برای شناسایی کامل وبروز استعدادهای ویژه ی او فراهم شده است .

۳-فعالیت نخبگانی :فعالیتی است آگاهانه ،خلاقانه ونوآورانه با اثرگذاری مخسوس بر پیشرفت کشوردرحوزه های مختلف ازقبیل :علم ، فناوری ،هنر، ادب،فرهنگ ومدیریت با تاکید  برشناخت مسائل ومشکلات کشور.

۴-گروه نخبه : هریک از گروه ها ،سازمان ها ونهادهایی که درمقایسه با سایرهویت های مشابه ، توانمندی انجام فعالیت های نخبگانی راداراهستند

۵-گروه صاحب استعدادبرتر:هریک از گروه ها ،سازمان ها ،یا نهادهایی که استعداد کسب توانمندی های ویژه ای رادارد ولی برای تبدیل آنها به گروه  نخبه ،باید حمایت ها و برنامه ریزی های لازم صورت پذیرد

۶-اجتماع نخبگانی :شامل افراد یا گروه هایی است که به تشخیص بنیاد ملی نخبگان ،توانمندی های بالقوه یا بالفعل انجام فعالیت های نخبگانی رادارا هستند ؛بنابراین شامل همه ی افراد وگروه های نخبه وصاحب استعداد برتراست .

۷-نظام نخبگانی :شامل مجموعه بخش های مختلف کشور مشتمل برنقش آفرینان ،نهادها ،قوانین،سازوکارها روندهایی است که بر«فعالیت های نخبگانی »و«اجتماع نخبگانی »به صورت مستقیم اثر گذارند

چشم انداز

جامعه ی نخبگانی مطلوب، جامعه ای است پویا که درآن اجتماعات نخبگانی درچارچوب ارزش های اسلامی – ایرانی ومبتنی براقتضائات نظام جمهوری اسلامی ایران ،فرصت رشد وشکوفایی حداکثری رابر پایه ی تنوع استعدادها وتوانمندی های خود به دست آورده وضمن حل مسائل جامعه ،تدبیر امورتحول آن رادردست می گیرد .

اهداف کلان

با توجه به چشم انداز پیش گفته هدف های کلان مدنظر این سند عبارتنداز:

۱-ایجاد زمینه های شناسایی ،رشد وشکوفایی حداکثری استعدادهای فردی وگروهی وارتقای ابعاد معنوی ودینی آنها .

۲-تحقق نظام جامع «اخلاق نخبگی » مبتنی برآموزه های اسلامی وتلاش برای ترویج آن به منظور رشد اخلاقی ومعرفتی اجتماع نخبگانی ومصون سازی آنان.

۳-رفع موانع فعالیت های نخبگانی ،افزایش ظرفیت اجتماع نخبگانی وفرصت سازی مناسب بر اساس اصول عدالت وانصاف .

۴-وسعت بخشیدن به دایره نخبگی وبهره گیری حداکثری ازتوان اجتماع نخبگانی درمدیریت تحولات کشوردرسطح ملی وبین المللی .

۵-مدیریت هدفمند گردش نخبگان وپیشگیری ازخروج نخبگان ازچرخه خدمت به جامعه

۶-تبیین وتنظیم مسوولیت ها وحقوق متقابل اجتماع نخبگانی وجامعه وافزایش حس دلبستگی ملی آنان درچارچوب گفتمان نظام اسلامی .

۷-زمینه سازی شناخت وهمکاری متقابل نخبگان مسلمان درسراسر جهان به منظورتحقق بین الملل اسلامی وبرپایی تمدن نوین اسلامی .
۸-جذب نخبگان در سطح جهانی .

راهبرد های اصلی تحقق اهداف کلان

برای تحقق اهداف کلان، نظام نخبگانی، ۵ راهبرد اصلی و کلان ترسیم شده است که به قرار زیر است.

۱-شناسایی و اهداف

۲-توامندی سازی

۳-زمینه سازی برای اثرگذاری

۴-سیاستگذاری و مدیریت

۵-توسعه زیر ساخت های لازم

مسئولیت اصلی اجرا و تحقق سند بر دوش بنیاد ملی نخبگان است.  ذیل هرکدام از این راهبرد های اصلی و کلان، راهبرد های و اقدامات ملی تعریف شده اند که که در قسمت استخراج بازبینه از سند مورد استفاده قرار گرفته است.

بازبینه سند راهبردی کشور درامور نخبگان

در قسمت قبل با نظام و کلیات سند امور نخبگان آشنا شدیم. دراین قسمت با توجه به راهبردهای و اقدام های ملی تعریف شده در سند، جهت ارزشیابی دقیق و فراگیر این سند، به صورت بازبینه سوالاتی مطرح می گردد. بازبینه ی سند امور نخبگان از نوع بازبینه کلی است و از بین ۴ قسمتی که درباره فرایند ارزشیابی از طریق بازبینه در بخش های قبلی تقدیم شد، قسمت مبانی را پوشش می دهد. بازبینه میتواند ابزاری برای ارزشیابی سریع، مفید و در ضمن ابزاری جهت تفکر و برنامه ریزی درباره ادامه مسیر این سند باشد. مسئولیت اصلی اجرا و تحقق سند بر دوش بنیاد ملی نخبگان است. لذا امیدواریم این نهاد نسبت به چنین ارزشیابی هایی نگاه مثبت و فعالی داشته باشند.

۱-بازنگری قوانین و مقرارت و سازوکارهای اعتباردهی و اعتبارسنجی جهت مشارکت فعال بخش غیر دولتی در شناسایی و هدایت جوامع نخبگانی

آیا تغییر در روند هدایت جوامع نخبگانی شد؟

۲-هدایت صاحبان استعداد های برتر با استفاده از توانمندی های دولتی مانند سطحی کیفی آموزش مدرسه ای، توانمند سازی مربیان، معلمان و اساتید حوزه ودانشگاه و توانمندی های غیر دولتی مانند فعال کردن آموزش های برون مدرسه ای، گسترش مشاوری های تحصیلی و…

 آیا توانمندی های دولتی و غیر دولتی نوشته شده دراین بند محقق شده است؟

 آیا توانمندی های دولتی و غیر دولتی در شناسایی و هدایت استعداد های برتر توانسته نقش مفیدی ایفا کند؟

۳-پشتیبانی تدریجی، مشروط و متنوع براساس انجام فعالیت های نخبگانی و میزان رشد در مسیر نخبگی؛ که این فعالیت ها اعم است از فعالیت های پژوهشی، گروهی و مهارتی و… واین پشتیبانی شامل مواردی چون حمایت مستقیم و غیر مستقیم مادی، فراهم کردن منابع اطلاعاتی، بورس، جایزه های مقطعی، امکانات پژوهش ، حق مالکیت فکری و…می گردد.

چه آمار دقیقی  از این پشتیبانی  در دسترس است؟

آیا این پشیبانی ها منجر به فعالیت بهتر و بیشتر نخبگان واقعا شده است؟ (اثربخشی)

۴-زمینه سازی برای پرورش افراد نخبه و شکل گیری گروه های نخبه در جامعه که از طریق حمایت از متشکل شدن دانش آموزان و دانش جویان و تبدیل هسته های نخبگانی به گروه های نبخگانی و جهت دهی آنها اولا به نیازهای کشور و ثانیا به نیاز های علوم انسانی اسلامی و علوم پایه

چه آماری از شکل گیری این گروه های نخبه وجود دارد؟(کمیت)

 آیا گروه های نخبگانی  براساس حرکت در راستای نیازهای کشور و نیازهای علوم انسانی اسلامی و علوم پایه رتبه بندی شده اند؟  

۵-برنامه ریزی برای اثرگذاری اجتماع نخبگانی درجامعه با تاکید بربه کارگیری نخبگان در حل مساله جامعه و سازمان ها از طریق اصلاح سازوکارهای قانونی و انگیزشی، کرسی های آزاد اندیشی، طرح پژوهشی نظام وظیفه و… .

آیا سازوکارهای ذکر شده تعبیه و فراهم گشته اند؟

میزان استفاده از این سازوکار ها چقدر بوده است؟

تحلیل دقیقی از اثرسنجی این سازوکار ها صورت گرفته است یا خیر؟ چرا؟

۶-تنظیم مقررات دولتی و غیر دولتی در راستای حمایت از نخبگان، که از طریق زمینه سازی برای تقویت و ترویح محصولات دانش بنیان صورت می گرد.

آیا مقررات حمایتی از محصولات دانش بنیان تنظیم شده اند؟

 آیا این مقررات منجر به تولید محصولات دانش بنیان بیشتری و بهتری شده است؟

۷-ساماندهی نظام گزینش کارگزاران کشور از میان اجتماعات نخبگانی با لحاظ سوابق فعالیت های نخبگانی و از طریق شکل دهی کارگزاری های منابع انسانی متخصص .

چه آماری از حضور یا ارتباط اجتماعات نخبگانی با مراکز مختلف کشور وجود دارد؟

آیا سوابق فعالیت های نخبگانی در جذب سازمان های مذکور مهم بوده است؟

آیا کارگزاری مخصوص نخبگان تاسیس شده است؟  

۸-ارتقا و تثبیت نقش سیاستگذاری، برنامه ریزی و مدیریت کلان از طریق نظارت بر دستگاه های دولتی در حوزه امور نخبگان، ایجاد یک مدیریت واحد ستادی در وزارت آموزش و پرورش، ایجاد مرکز توانمند سازی، ارتباط با فرهنگستان ها و انجمن های علمی و… .

حضور و دخالت و مساعدت نهاد های کلان سیاستگذاری و برنامه ریزی کشور در امور نخبگاه به چه میزان بوده است؟  

آیا ستاد مرکز واحد در وزارت آموزش و پرورش تشکیل شده است؟

آیا این ستاد گزارشهایی از عمکرد خود ارائه داده است؟

براساس همین این گزارشها دراین بند چقدر موفق بوده اند؟

۹-طراحی شاخص های ارزیابی و ضوابط نظارت از طریق شاخص سازی بنیاد ملی نخبگان، یکپارچه سازی پایگاهای اطلاعاتی موجود … .

آیا شاخص های ارزیابی تدوین و طراحی شده اند؟

آیا پایگاه اطلاعاتی داده با سطوح مختلف دسترسی برای ارزیابی و نظارت ایجاد شده است؟

۱۰- ارتقا دلبستگی ملی نخبگان از طریق انس با قرآن و معارف عترت و ارزشهای انقلاب اسلامی ، ارائه دستاوردهای فعالیت های نخبگانی، آشناساختن اجتماع نخبگانی با جاذبه های طبیعی و فرهنگی کشور جهت خود آگاهی تاریخی آنها، برنامه های تربیتی و آموزشی، اعطای نشان های دولتی…. .

آیا این فعالیت های هویت ساز انجام گرفته است؟ به چه میزان؟

آیا فرایند و رهآورد هویت سازی به طور واقعی ارزشیابی شده است؟  

۱۱- ایجاد و ساماندهی زیرساخته ای پژوهشی و اطلاع رسانی از طریق ایجاد دسترسی راحت نخبگان به پایگاه های موجود، ارتباط سامانه های مدیریت اطلاعات تحقیقاتی(سمات)  با بنیاد ملی نبخگان  و…. .

زیر ساخت های پژوهشی معین و راه اندازی شدند؟

 آیا توانستند اهداف را محقق کنند؟

۱۲-توسعه همکاری های بین المللی نخبگان از طریق ساماندهی و هدفمند کردن فرایند ادامه تحصیل در خارج، فرصت های مطالعاتی، ایجاد طرح های مشترک بین المللی با حضور نخبگان و… .

آیا همکاری های بین المللی توسعه یافتند؟

 آیا طرق نامبرده محقق شدند؟

آیا هدف تاثیرگذاری نخبگانی بر مرجعیت علمی کشور محقق شد؟

منابع:

  • Alkin, Marvin C. (2011): Evaluation essentials: From A to Z: Guilford Press.
  • Funnell, Sue C.; Rogers, Patricia J. (2011): Purposeful program theory: Effective use of theories of change and logic models: John Wiley & Sons.
  • Stufflebeam, Daniel L.; Shinkfield, Anthony J. (2007): Evaluation theory, models, and applications.

پی نوشت:

  • برای آشنایی با ابزار بازبینه و کاربردهای آن به سایت زیر مراجعه کنید؛

https://checklist.com/

 

 

 

 

 

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

اندیشکده پویش صادق is Stephen Fry proof thanks to caching by WP Super Cache