دکتر منصور کبگانیان قائم مقام ستاد راهبری نقشه جامع علمی کشور

دستگاه‌های اجرایی باید شأن نظارتی ستاد نقشه جامع علمی را بپذیرند

منبع: عیارآنلاین

Print Friendly, PDF & Email

زمان انتشار: ۲۱:۰۵ ۱۳۹۶/۱۰/۲۴

با توجه به اهمیت نقشه جامع علمی کشور در جهت‌دهی به فعالیت‌های علمی و فناوری، به نظر می‌رسد هنوز گفتمان لازم در مورد اقداماتی که در نقشه آمده است اتفاق نیفتاده است.

در فصل ۵ نقشه جامع علمی کشور، چارچوب نهادی اجرا و نظارت آن تعیین‌شده است که مقام معظم رهبری هم تاکید کردند روش اجرای نقشه جامع علمی در خود نقشه آمده است. همه مسئولین مجبورند این را بپذیرند ولی اینکه چقدر اجرا می‌کنند بستگی به نظارت ما دارد، هرچند برخی دوست ندارند اجرا کنند. در این رابطه با دکتر منصور کبگانیان قائم مقام ستاد راهبری نقشه جامع علمی گفتگویی انجام داده‌ایم که در ادامه مشاهده می‌کنید.

با توجه به مطالبه مقام معظم رهبری بر متوقف نشدن رشد پرشتاب علمی کشور، شما به عنوان مسئول ستاد اجرایی نقشه جامع علمی درمورد اقداماتی که لازم است در این زمینه انجام شود نظرتان را بفرمایید.

کبگانیان: در ابتدا باید این نکته را برای همه باز کرد که رشد علمی کشور در سال‌های اخیر بسیار خوب بوده است. اگر مروری به دهه اخیر بیندازیم می‌بینیم که رویکرد کشور از برخوردهای سطحی و کم‌اهمیت انگاشتن به مقوله علم تغییر کرده است. این تغییر هم مرهون پافشاری و پیگیری‌های شخص رهبری است . در واقع بالاترین مقام کشور این سکان را به دست گرفته است و کاری که به نظر ما بسیار سخت بود و البته هنوز هم سختی‌های زیادی دارد، اتفاق افتاده است. و کسی باور نمی‌کرد که در کشور ما که اقتصاد به جای دانش پایه بودن، منبع پایه است، بتوانیم رشد و شکوفایی علمی تا این اندازه داشته باشیم. همین که ما امروز شاهد جوان‌هایی هستیم که به دنبال ثبت اختراعات خود هستند نشان می‌دهد که علیرغم وجود مشکلات زیاد در نظام ثبت اختراعات، این موضوع به عنوان یک ارزش مطرح شده است.

بنابراین می‌توان گفت که این رشد و شتاب وجود دارد. از طرف دیگر در قبل از دهه اخیر بسیار شاهد تند روی های سیاسی بودیم که در دانشگاه‌ها بین اساتید، دانشجویان و حتی رئیس دانشگاه وجود داشت، که این جو سیاسی در سال‌های اخیر بسیار تغییر کرد. مثلاً در دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه امیرکبیر معدل دانشجویان بسیار افت داشته است. اما الآن شاهد هستیم که دانشجویان برای رسیدن به معدل بالا با یکدیگر رقابت می‌کنند. البته ما از سرعت رشد علمی که در حال حاضر داریم راضی نیستیم اما باید قبول کرد که این شتاب بالاست.

بنابراین مطالبه آنچه ایشان مطرح کردند، همه دستگاه‌ها را ملزم به حرکت در این مسیر می‌کند. و باید مراقب بود که اگر ما بخواهیم سنگر جدیدی را فتح کنیم به این معنی نیست که داشته‌های قبلی خود را کنار بگذاریم. به عنوان مثال ما سنگرهایی به نام چاپ مقالات و کتب داریم و نباید به خاطر تغییر رویکرد به سمت اختراعات آن‌ها را کنار بگذاریم چرا که آن‌ها داشته‌های ماست و نباید از بین برود.

همچنین باید توجه داشت که رهنمودهای مقام معظم رهبری تنها به این جمله که شما اشاره کردید خلاصه نمی‌شود و ایشان راه‌های بسیاری را جلوی روی ما گشودند. کار عظیم‌تر که ایشان مدتی است روی آن تاکید می‌کنند مسئله تکیه به توان داخل و تمرکز بر ساخت درونی قدرت است. قبلاً مسائلی چون اقتصاد مقاومتی و اقتصاد دانش بنیان را مطرح کردند. این یک حرف جدی است و ما این را وظیفه‌ای سنگین به دوش خود و خانواده علم و فناوری می‌دانیم. معمولا تحریم‌ها با فراز و نشیب همراه است و لازم است که ما توان داخلی را افزایش دهیم. بنابراین کار جدی‌تر را حرکت به سمت اقتصاد دانش بنیان و صنعت دانش بنیان می‌بینیم. سنگری که هنوز در آن مشکل داریم هرچند در نقشه جامع علمی در مورد آن حرف‌های زیادی زده شده است.

آقای دکتر در حال حاضر نقشه جامع علمی که باید عنوان چتری، فعالیت‌های علمی و فناوری کشور را پوشش دهد و جهت‌دهی کند، این‌گونه به نظر می‌رسد که هنوز شناخته‌شده نیست و گفتمان لازم در مورد اقداماتی که در نقشه آمده است اتفاق نیفتاده است. حتی در بین نخبگان، دانشگاهیان و حتی فضای رسانه‌ای نیز این مسئله به چشم می‌خورد. با توجه به اینکه سه سال از تصویب نقشه می‌گذرد، چه شده است که ما نتوانستیم به این هدف برسیم و شما چه برنامه‌ای برای پرکردن این خلا دارید؟

کبگانیان: ایجاد گفتمان و ترویج یکی از مهمترین بخش هایی است که در خود نقشه آمده است. این را هم ما از رهنمودهای رهبری استخراج کردیم. ایشان چند بار نصیحت فرمودند (نقل به مضمون) که هرچه علم را در چارچوب دانشگاه ها محصور کنید این رشد اتفاق نمی‌افتد. در نقشه راهبردها و اقدامات مهمی در این مورد وجود دارد که آن را میتوان تسهیل برای رسیدن به اهداف دانست. برخی کارها را بدون گفتمان سازی نمیتوان انجام داد.

اینکه اساتید دانشگاه و جامعه نخبگان با این نقشه آشنا باشند چیز بدیهی است. وظیفه و هدف ما سنگین تر از این است. در کف جامعه، ما باید انتظار خانواده ها را در مورد نتیجه زحمات فرزندانشان در دانشگاه ها که باید در کار، خود را نشان دهد، برآورده کنیم. خانواده ای که این را احساس کند خودش مدافع علم خواهد بود. هنوز این کار نشده است. وقتی این گفتمان سازی در جامعه اتفاق افتاد، دیگر نیازی به خیلی از این قوانین و مقررات نیست.

چرا این گفتمان سازی انجام نشده است؟

کبگانیان: ببینید یکی از مهم‌ترین ساختارهای ما بحث ترویج بود. ترویج با تبلیغات فرق دارد. البته بنده با توجه به اعتقادی که به این بحث داشتم کار را به طور غیررسمی شروع کردم و کارهایی را هم انجام دادیم. اولین تربیت کادر ترویج را ما با برگزاری کلاس‌هایی در بسیج دانشجویی آغاز کردیم. در شورای عالی انقلاب فرهنگی و به خصوص دبیرخانه این شورا به علت هزینه‌های زیادی که تا الآن به این دبیرخانه تحمیل شده است، بضاعت محدودی وجود دارد.

با این وضع، الآن از لحاظ رقم حدود یک درصد از منابعی که قرار بود ۳۰ درصد آن به ما اختصاص یابد، هم داده نشده است. از نظر ساختار که وضع بدتر است. در این شرایط ما بین بد و بدتر، بد را انتخاب کردیم. یعنی وقتی امکانات و منابع محدود است ما به ناچار معاونت ترویج و گفتمان سازی را تعطیل کردیم و فعلاً برای اینکه بخش داخلی از دست نرود و نهادهای ما در تصمیم‌گیری احساس نکنند که ما در نقشه برای آن‌ها حرفی نداریم تمرکز خود را اینجا قراردادیم. مثلاً ما برای همه کارهای جدی کمسیون آموزش مجلس که روزمره نباشد سیاست‌های اجرایی داریم. برای وزیر علوم و معاون علمی و سایر بخش‌ها هم همین طور. دقت کنید که سیاست‌ها همین چند صفحه نقشه نیست. بنابراین ما با توجه به این امکانات محدود اولویت را به مسئله سیاست‌گذاری اجرایی دادیم. چرا که این کار، کار روزمره مملکت است. مثلاً وقتی در مجلس قرار است قانون مالکیت فکری تصویب شود ما بایستی بتوانیم در کمترین زمان سیاست‌های مد نظر خود را در این رابطه اعلام کنیم. و با وقتی سیاست‌های سنجش دانشجو مطرح شد علیرغم اینکه دیر به ما اعلام کردند ولی ما سیاست‌های خود را اعمال کردیم. گفتمان مهم است ولی در سطح کلان هم باید بتوانیم این سیاست‌ها را با توجه به مسائلی که مواجه‌ایم اعلام کنیم.

فکر نمی‌کنید که ما در آینده‌ای نه چندان دور از این رویکرد ضربه می‌خوریم؟

کبگانیان: بله. قطعاً. در شش ماه آینده اگر اتفاقات جدیدی نیفتد ما ضربه خواهیم خورد. البته مسئولان قول‌هایی دادند.

طبق انتظار مقام معظم رهبری از شورای عالی انقلاب فرهنگی این شورا باید به قرارگاهی برای سامان دادن نیروهای حاضر در این عرصه (همان علم و فرهنگ) تبدیل شود. در بحث علم این قرارگاهی در ستاد نقشه تعین پیدا می‌کند. اینکه الآن نهادهای علم و فناوری باید همسو و هم‌افزا باشند مسئله ایست که باید از این قرارگاه مطالبه کرد. به نظر شما چرا این نقش قرارگاهی اتفاق نیفتاده است؟

کبگانیان: بنده با این موضوع خیلی موافق نیستم. اولاً به یاد داشته باشید که بخش فرهنگ خیلی هم بی تأثیر نیست. این دو مقوله خیلی نزدیک به هم هستند. البته در حال تعامل با دولت جدید هستیم که سند مهندسی فرهنگی را هم سریعاً اصلاح و تصویب کنیم.
با تعاملی که با اعضای ستاد داریم به این جمع‌بندی رسیدیم که شورا باید دارای دو ستاد اصلی باشد. خوب است که ما برای کارهای مختلف کمیسیون داریم اما آن ستادی که سیاست‌ها را اجرایی و تفسیر کند و دستگاه‌ها را هماهنگ کند نیاز است. منظور از ستاد هم این نیست که ما می‌خواهیم به کارهای اجرایی ورود کنیم. بنابراین نیاز به دو ستاد داریم که سیاست‌ها را ابلاغ و اجرای آن را نظارت و ارزیابی کند.
معمولاً در کشور خیلی از سیاست‌ها به خاطر خلأ زیادی که تا اجرا دارند، اجرایی نمی‌شوند. مثلاً در مورد سند چشم‌انداز، اگر آن خلأ بزرگی که بین سیاست‌ها و اجرایی پر نشود(که عملاً هم نشد) طبیعی است که اجرا نشود. نقشه جامعه که به اندازه سند چشم‌انداز جامعه نیست اما نیاز به پر شدن این خلأها داریم. این ستادها ضمن تولید سیاست‌های مورد نیاز باید نظارت و ارزیابی هم داشته باشند.

در بخش نظارت چه اقداماتی انجام شده است؟

کبگانیان: بنابراین سیاست‌گذاری اجرایی یک بخش مهم است. بخش مهم دیگر نظارت است. تا اوایل سال جاری عمداً نظارت را شروع نکردیم. خوشبختانه تا اواخر سال ۹۱ به اندازه حداقلی سیاست اجرایی ابلاغ کردیم. از اول سال ۹۲ استارت کار نظارت زده شده است.

آیا برای این بخش ساختاری هم ایجاد شده است؟

کبگانیان: بله. یکی از ساختارهای مهم ما، نظارت و ارزیابی است. این پایش دو شکل دارد. یک بخش شاخص‌هاست. در کشور قبلاً ساختارهایی برای این بخش ایجاد شده است. مانند ISC و پژوهشگاه IT و مرکز آمار. که ما باید این آمارها را هماهنگ کنیم. یک کار نظارت روی شاخص‌هاست. کار حیاتی‌تر در نظارت رصد گام‌های میانی است که برای هر کار نیاز است. اینجا دیگر شاخص نداریم. مثلاً اگر ستاد علوم شناختی را تشکیل دادیم سریعاً پیگیر شدیم که احکام اعضای ستاد چرا ابلاغ نشده است. این‌ها اطلاع‌رسانی نمی‌شود.
در نظارت ممکن است احساس شود کمتر کار شده است، که دلیلش هم این است که ما می‌خواستیم سیاست‌ها جلوتر باشد ولی ما ساختار داریم. الآن تعداد زیادی سیاست اجرایی و چهار سند مهم داریم که به طور مرتب رصد می‌شود.

دستگاه‌های اجرایی شأن نظارتی شما را به رسمیت می‌شناسند؟

کبگانیان: بله. مجبورند که بپذیرند، چرا که قانون است. در فصل ۵ نقشه چارچوب نهادی اجرا و نظارت آن تعیین‌شده است که مقام معظم رهبری هم تاکید کردند روش اجرای نقشه جامع علمی در خود نقشه آمده است. همه مسئولین مجبورند این را بپذیرند ولی اینکه چقدر اجرا می‌کنند بستگی به نظارت ما دارد، هرچند برخی دوست ندارند اجرا کنند.

برای نهادهای اجرایی نظام رتبه‌بندی هم مدنظر دارید؟

کبگانیان: رتبه‌بندی برای بدنه نظام علم و فناوری خوب است اما برای بازیگران اصلی این حوزه خیلی خوب نیست. بین دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها و مدارس و اساتید و معلمان این رتبه‌بندی باید انجام شود.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

اندیشکده پویش صادق is Stephen Fry proof thanks to caching by WP Super Cache