استقلال دانشگاه /2

استقلال دانشگاه‌ از حرف تا عمل

منبع: عیارآنلاین

Print Friendly, PDF & Email

زمان انتشار: ۲۱:۰۰ ۱۳۹۶/۱۱/۲

ازجمله مهم‌ترین دلایلی که سبب شده که دانشگاه‌ها تاکنون به استقلال نرسند، نبود اراده سیاسیِ دولت‌ها جهت اعطای استقلال دانشگاه‌ها در دوره‌های مختلف سیاسی کشور بوده است.

برای عینیت یافتن استقلال دانشگاه‌ها در شئون مختلف، باید از طرفی دولت‌ها سعی کنند کنترل دانشگاه‌ها را به حداقل برسانند و به سمت نظارت هدفمند دانشگاه‌ها حرکت کنند و از طرف دیگر، دانشگاه‌ها باید سعی کنند با فروش خدمات به جامعه و بازار، منابع مالی خود را تنوع بخشند تا بتوانند برای استقلال مالی دانشگاه‌ها گام‌های مؤثری بردارند. درواقع برای اینکه دانشگاه‌ها بتوانند مدیریت امور خود را در دست بگیرند باید وابستگی مالی به دولت را به حداقل برسانند. به‌این‌ترتیب تحقق استقلال مالی و سپس استقلال نهادی برای دانشگاه‌ها به واقعیت نزدیک خواهد شد.

در یادداشت قبل اشاره شد که مروری بر قوانین و اسناد بالادستی مرتبط با آموزش عالی نشان می‌دهد که بر روی کاغذ، ظرفیت خوبی برای مستقل شدن دانشگاه‌ها وجود دارد. در این رابطه نیز به نقشه جامع علمی کشور و قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم اشاره گردید. در همین راستا و به گفته لاریجانی، رئیس مجلس، طبق قانون، دانشگاه‌ها می‌توانند بدون توجه به قانون دستگاه‌های دولتی و فقط در چارچوب مصوبه‌های داخلی هیئت‌امنا که به تصویب دو وزیر برسد، تصمیم‌گیری کنند.

حال سؤال اساسی اینجاست که چرا دانشگاه‌ها با وجود این ظرفیت‌های قانونی و همچنین اظهارات مسئولین مبنی بر  استقلال دانشگاه‌ها، هنوز نتوانسته‌اند آن‌گونه که قوانین به آن اذعان دارند مستقل شوند؟ به عبارتی، راه برون‌رفت دانشگاه‌ها از فضای موجود به سمت مستقل شدن چیست؟ پاسخ به این سؤال را باید از سه جنبه مورد بررسی قرار داد.

  • نبود اراده سیاسی دولت‌ها
  • خلأ قوانین صریح در این زمینه و البته اجرا نشدن برخی قوانین موجود
  • نبود فهم صحیح دانشگاه‌ها از استقلال و همچنین فراهم نکردن زیرساخت‌های لازم از سوی دانشگاه‌ها

ازجمله مهم‌ترین دلایلی که سبب شده که دانشگاه‌ها تاکنون به استقلال نرسند، نبود اراده سیاسیِ دولت‌ها جهت اعطای استقلال دانشگاه‌ها در دوره‌های مختلف سیاسی کشور بوده است. درواقع دولتمردان به علت تمایلِ به حفظ پایگاه اجتماعیِ دانشگاه، علاقه‌ای به اعطای استقلال به این نهاد نداشته‌اند.

همچنین به‌رغم اینکه ظرفیت‌های قانونی خوبی برای تحقق استقلال دانشگاه‌ها در کشور وجود دارد اما همچنان خلأ یک قانون صریح که در آن برای شئون مختلف استقلال دانشگاه احکامی صادرشده باشد، مشهود است. البته علت اجرا نشدن بعضی از قوانین موجود، خلأ زیرساخت‌های قانونی لازم جهت تحقق این موضوع بوده که بدون وجود آن، قوانین مرتبط با استقلال دانشگاه بی‌اثر شده‌اند.

اما نکته بسیار مهمی که مقدم بر همه دلایل گفته‌شده به شمار می‌رود، پاسخ به این سؤال اساسی است که آیا اصولاً دانشگاه‌های کشور، ظرفیت اخذ استقلال از دولت –به معنای واقعی آن-  را دارند یا خیر؟ در این رابطه باید گفت، به‌رغم اینکه دانشگاهیان پیوسته خواستار استقلال نهادی خود بوده‌اند، اما متأسفانه عمدتاً فهم صحیحی از این موضوع وجود نداشته است و استقلال دانشگاهی به معنای واقعی خود که منجر به استقلال در شئون مختلف و پاسخگویی در مقابل عملکرد می‌شود، چندان هم مطلوب برخی از دانشگاهیان نبوده است.

در واقع چون دانشگاه‌ها یک‌طرف این بحث هستند باید برای مستقل شدن خود زیرساخت‌هایی را تدارک ببینند که مسیر افزایش اختیارات خود را هموارتر کنند. به‌عنوان‌مثال در بحث استقلال مالی، خود دانشگاه‌ها باید با متنوع‌سازی منابع مالی و کم کردن سهم دولت در این منابع گامی بلند در راستای افزایش اختیارات خود بردارند. بدیهی است وقتی دولت به‌صورت کامل منابع مالی دانشگاه‌ها را تأمین می‌نماید حق دخالت کامل و دانشگاه‌داری را برای خود محفوظ می‌داند.

لذا برای عینیت یافتن استقلال دانشگاه‌ها در شئون مختلف، لازم است اقداماتی از سوی دانشگاه‌ها و دولت‌ها صورت پذیرد. به نحوی که  دولت‌ها سعی کنند دخالت در امور مربوط به دانشگاه‌ها را به حداقل برسانند و به سمت نظارت هدفمند دانشگاه‌ها حرکت نمایند. در این رابطه، دولت‌ها می‌توانند متغیرها و راهبردهای حیاتی و کلیدی را برای دانشگاه‌ها تعیین کنند؛ در صورت عدم تحقق این متغیرها از سوی دانشگاه‌ها، دولت‌ها می‌توانند از سیاست‌های تشویقی و تنبیهی برای هدایت دانشگاه‌ها به سمت سیاست‌های خود استفاده نمایند؛ در این صورت، از طرفی دانشگاه‌ها از سیاست‌های دولت پیروی کرده‌اند و از طرف دیگر، دخالت خارجی دولت در امور دانشگاه‌ها به صورت مستقیم وجود نخواهد داشت. به این ترتیب، ضمن برداشته شدن بار سنگینِ دانشگاه‌داری و تنظیم امور جاری دانشگاه از دوش دولت‎، زمینه پاسخگویی دانشگاه‌ به دولت‌ نیز فراهم می‌گردد. در واقع باید دولت‌ها متغیرهای حیاتی و کلیدی را تعیین کنند تا با کمترین دخالت، دانشگاه‌ها را در مسیر سیاست‌های خود قرار دهند. نقشه جامع علمی کشور صراحتاً  افزایش استقلال مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی در مدیریت امور اداری، منابع مالی، درآمدها و هزینه‌ها از طریق افزایش اختیارات و مسؤولیت‌ پذیری هیئت‌های امنای آنان را بیان می‌کند، همچنین برای اجرایی شدن این راهبرد نقشه، مصوبه‌ای نیز در سال ۱۳۹۳ توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شد که متأسفانه تاکنون از طرف دولت ابلاغ نشده است.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

اندیشکده پویش صادق is Stephen Fry proof thanks to caching by WP Super Cache